Ngày Môi trường Thế giới bắt nguồn từ một sự kiện mang tính bước ngoặt của nhân loại. Vào ngày 5 tháng 6 năm 1972, Hội nghị của Liên hợp quốc về Môi trường con người đã khai mạc tại Stockholm, Thụy Điển. Đây là hội nghị thượng đỉnh đầu tiên trên thế giới chỉ tập trung thảo luận về các vấn đề môi trường toàn cầu. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt lớn khi thế giới lần đầu tiên nhận thức một cách có hệ thống về mối liên hệ mật thiết giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Hội nghị Stockholm đã đi đến một quyết định mang tính lịch sử: thành lập Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, viết tắt là UNEP, và lấy ngày khai mạc hội nghị - 5 tháng 6 - làm Ngày Môi trường Thế giới hằng năm. Năm 1973, Ngày Môi trường Thế giới đầu tiên chính thức được tổ chức trên toàn cầu, với thông điệp mở đầu đầy ý nghĩa: “Chỉ Một Trái Đất” - một thông điệp cho đến nay vẫn vẹn nguyên giá trị trong bối cảnh hành tinh đang đối mặt với vô vàn thách thức.
Lễ ra mắt mô hình “Tôn giáo tham gia bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu”
tại Nhà thờ Kinh Long Hội (năm 2025)
Không chỉ đơn thuần là một ngày lễ kỷ niệm, Ngày Môi trường Thế giới đã nhanh chóng trở thành nền tảng truyền thông môi trường lớn nhất thế giới, có sức lan tỏa đến hàng triệu người, hàng nghìn tổ chức và chính phủ của hơn 150 quốc gia. Điểm đặc biệt và cũng là sức hấp dẫn của ngày này nằm ở cơ chế luân phiên tổ chức. Một điểm đặc biệt của Ngày Môi trường Thế giới là mỗi năm Liên Hợp Quốc lựa chọn một chủ đề riêng nhằm tập trung sự quan tâm của cộng đồng quốc tế vào những thách thức môi trường cấp bách nhất. Nhìn lại các chủ đề của Ngày Môi trường Thế giới qua các năm cũng chính là nhìn lại hành trình nhận thức và ưu tiên toàn cầu đối với các vấn đề môi trường. Từ những vấn đề mang tính nền tảng như “Kinh tế Xanh” (2012), “Hành động vì Thiên nhiên” (2020), đến những chủ đề cụ thể, cấp bách hơn, chúng ta thấy rõ sự thay đổi và tập trung của các nỗ lực toàn cầu. Một số chủ đề nổi bật trong những năm gần đây:
2020: “Đã đến lúc hành động vì thiên nhiên”.
2021: “Phục hồi hệ sinh thái” .
2022: “Chỉ có một Trái Đất”.
2023: “Giải pháp cho ô nhiễm nhựa”.
2024: “Phục hồi đất đai, chống sa mạc hóa và tăng cường khả năng chống hạn”.
2025: “Chấm dứt ô nhiễm nhựa toàn cầu
Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc, Ngày Môi trường Thế giới năm 2026 sẽ tập trung vào “Hành động vì khí hậu” với nước chủ nhà là Azerbaijan. Chủ đề này nhấn mạnh rằng biến đổi khí hậu không còn là vấn đề của tương lai mà đã trở thành thách thức hiện hữu đối với toàn nhân loại. Liên Hợp Quốc kêu gọi các quốc gia, doanh nghiệp và người dân tăng cường các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính, phát triển năng lượng tái tạo, bảo vệ hệ sinh thái và xây dựng nền kinh tế xanh.
Ông Kiên Banh, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQVN tỉnh trao giấy khen
cho đại diện tập thể tập thể Ban chủ nhiệm mô hình “Cơ sở tôn giáo gắn với khu dân cư
tham gia bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu”
tại Chùa KomBăngBat (tổ chức lễ mít tinh ngày 05/6/2024)
Thông điệp của năm 2026 cho thấy thế giới cần hành động nhanh hơn và mạnh mẽ hơn trước những tín hiệu cảnh báo từ thiên nhiên như nhiệt độ toàn cầu gia tăng, băng tan, nước biển dâng, cháy rừng và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Đây không chỉ là trách nhiệm của các chính phủ mà còn là nhiệm vụ của từng cá nhân trong việc thay đổi thói quen sống và tiêu dùng hằng ngày.
Ở Việt Nam, Ngày Môi trường Thế giới được hưởng ứng từ năm 1982. Là một trong những quốc gia chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu, Việt Nam luôn tích cực hưởng ứng Ngày Môi trường Thế giới bằng nhiều hoạt động thiết thực như trồng cây xanh, thu gom rác thải, làm sạch bãi biển, bảo vệ nguồn nước và tuyên truyền giảm sử dụng nhựa dùng một lần. Nhiều phong trào như “Ngày Chủ nhật xanh”, “Chống rác thải nhựa”, “Trường học xanh” hay các chiến dịch bảo vệ môi trường của thanh niên đã góp phần lan tỏa ý thức sống xanh trong cộng đồng. Đây là những hành động nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn trong việc xây dựng môi trường sống bền vững. Đến nay, Ngày Môi trường Thế giới thực sự đã trở thành “sự kiện của người dân”, nơi mọi cá nhân, từ học sinh, sinh viên đến các nhà lãnh đạo, từ các doanh nhân đến những người nội trợ, đều có thể tìm thấy một vai trò và một hành động phù hợp với mình.
Bảo vệ môi trường không phải là nhiệm vụ của riêng một tổ chức hay quốc gia nào mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Mỗi người đều có thể góp phần bằng những việc làm đơn giản như: Tiết kiệm điện, nước và năng lượng; hạn chế sử dụng túi ni - lông và đồ nhựa dùng một lần; trồng cây xanh và bảo vệ rừng; phân loại, tái chế và tái sử dụng rác thải; sử dụng các phương tiện giao thông thân thiện với môi trường; tham gia các hoạt động cộng đồng về bảo vệ môi trường; tuyên truyền cho gia đình và bạn bè về lối sống xanh.
Đối với học sinh và sinh viên, việc giữ gìn vệ sinh trường lớp, không xả rác bừa bãi, tiết kiệm giấy và tham gia các phong trào môi trường chính là những hành động thiết thực góp phần bảo vệ thiên nhiên.
Sau hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển, Ngày Môi trường Thế giới đã trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết toàn cầu trong công cuộc bảo vệ môi trường. Chủ đề năm 2026 - “Hành động vì khí hậu” - tiếp tục nhấn mạnh tính cấp bách của việc ứng phó với biến đổi khí hậu và xây dựng một tương lai phát triển bền vững cho toàn nhân loại. Hãy cùng nhau hành động ngay hôm nay, không chỉ cho chính chúng ta, mà còn cho các thế hệ mai sau, để Ngày Môi trường Thế giới không chỉ còn là một ngày trong năm, mà trở thành lối sống và trách nhiệm của mỗi người trong từng khoảnh khắc của cuộc sống./.
