Trong các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, cả nước có hơn 1,2 triệu liệt sĩ, hơn 600.000 thương binh và bệnh binh, hơn 200.000 người nhiễm chất độc hóa học và trên 9,2 triệu gia đình có công với cách mạng. Chính vì thế, ngày 27 tháng 7 hàng năm đã trở thành một ngày lễ thiêng liêng, là dịp để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và trách nhiệm đối với những người đã cống hiến cả tuổi thanh xuân và tính mạng cho nền độc lập, tự do của Tổ quốc.
Cách mạng Tháng tám vừa thành công, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời chưa được bao lâu, thực dân Pháp đã trở lại xâm lược nước ta. Kiên quyết bảo vệ thành quả cách mạng, quân dân ta đã anh dũng chiến đấu, chặn tay bọn xâm lược, nhiều đồng bào, chiến sĩ đã ngã xuống hoặc đổ máu trên các chiến trường.
Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh - Trương Thành Dãnh thăm gia đình chính sách tại xã Lương Phú (Ảnh: Vũ Huy Linh)
Kế thừa truyền thống “nhân ái, thủy chung” của dân tộc, Nhân dân ta đã dành tất cả tình thương yêu của mình cho các chiến sĩ và đồng bào đã vì sự nghiệp độc lập, tự do của Tổ quốc mà bị thương hoặc hy sinh. Đầu năm 1946, “Hội giúp binh sĩ bị nạn” và sau đổi thành “Hội giúp binh sĩ bị thương” được thành lập ở Thuận Hóa (Huế), ở Hà Nội và một số địa phương khác mà Chủ tịch Hồ Chí Minh là Hội trưởng danh dự đầu tiên của Hội. Chiều ngày 28/5/1946, Hội tổ chức một cuộc nói chuyện quan trọng tại nhà hát lớn thành phố Hà Nội với sự tham dự của Chủ tịch Hồ Chí Minh, kêu gọi đồng bào gia nhập Hội và hăng hái giúp đỡ các chiến sĩ địa phương, coi đây là một hành vi cứu nước. Trước sự thiếu thốn, khó khăn của một đất nước mới giành độc lập, cuối năm 1946, lại một phong trào sâu rộng của quần chúng ủng hộ chiến sĩ được dấy lên thông qua cuộc vận động “mùa đông binh sĩ”. Mở đầu cuộc vận động “mùa đông binh sĩ” chiều ngày 17/11/1946 tại nhà hát lớn thành phố Hà Nội, Hội liên hiệp quốc dân Việt Nam đã tổ chức buổi lễ xung phong “mùa đông binh sĩ” với sự có mặt của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các thành viên của Chính phủ. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cởi chiếc áo rét của người đang mặt để tặng binh sĩ. Noi gương Người, đồng bào khắp nơi đã xung phong ủng hộ hàng vạn quần áo, giày mũ cho chiến sĩ.
Từ ngày 19/12/1946 khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, số binh sĩ bị thương và hy sinh trong chiến đấu ngày càng tăng lên. Vấn đề thương binh, liệt sĩ trở thành vấn đề lớn và quan trọng. Ngày 16/2/1947 Chính phủ ban hành chế độ “hưu bổng thương tật” và “tiền tuất cho thân nhân liệt sĩ”. Đây là văn bản pháp quy đầu tiên của nhà nước ta thể hiện sự ưu đãi các chiến sĩ bị thương và gia đình liệt sĩ.
Tháng 6/1947 tại xã Phú Minh, huyện Đại Từ (Thái Nguyên), một Hội nghị quan trọng của các cơ quan chính phủ và các Hội, đoàn thể chính trị ở Trung ương quyết định chọn ngày 27/7 làm Ngày thương binh toàn quốc. Và chiều ngày 27/7/1947 tại xã Hùng Sơn của huyện Đại Từ, đã tổ chức một cuộc míttinh lớn. Đại biểu Ban tổ chức ngày thương binh toàn quốc trịnh trọng trong đọc bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh gởi Ban thường trực của Ban tổ chức ngày thương binh toàn quốc, trong thư Người viết: “Đang khi tổ quốc lâm nguy, giang sơn, sự nghiệp, mồ mả, đền chùa, nhà thờ của tổ tiên ta bị uy hiếp; cha mẹ, anh em, vợ con, thân thích họ hàng ta bị đe dọa; của cải, ruộng nương, nhà cửa, ao vườn, làng mạc ta bị nguy ngập; ai là người xung phong trước hết để chống cự quân thù, để giữ gìn đất nước cho chúng ta? Đó là những chiến sĩ mà nay một số thành ra thương binh. Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào, vì lợi ích của Tổ quốc, của đồng bào mà các đồng chí đó chịu ốm yếu…Vì vậy, Tổ quốc và đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy. Trong lúc chống nạn đói kém, đồng bào ta đã từng mỗi tuần nhịn ăn một bữa để giúp các đồng bào bị đói, bây giờ chống nạn ngoại xâm, tôi chắc đồng bào ta sẽ vui lòng vài ba tháng nhịn ăn một bữa để giúp các chiến sĩ bị thương. Ngày 27 tháng 7 là một dịp cho đồng bào ta tỏ lòng hiếu nghĩa, bác ái và tỏ lòng yêu mến thương binh… Luôn luôn tin vào lòng nhường cơm, sẻ áo của đồng bào ta, tôi chắc rằng “Ngày thương binh” sẽ có kết quả mỹ mãn. Tôi xin xung phong gửi một chiếc áo lót lụa mà chị em phụ nữ đã biếu tôi, một tháng lương của tôi, một bữa ăn của tôi và của các nhân viên tại Phủ Chủ tịch, cộng lại là một nghìn một trăm hai mươi bảy đồng”.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh - Châu Văn Hòa thăm gia đình chính sách tại xã Hòa Hiệp (Ảnh: Phương Thảo)
Ngày Thương binh đầu tiên cũng được tổ chức ở một số tỉnh phía Nam. Đặc biệt là ở nhiều vùng bị địch tạm chiếm và đàn áp, khủng bố rất gắt gao nhưng đồng bào đã tổ chức theo cách riêng của mình, ngày đó các cửa hàng “đằng mình” đều đóng cửa nửa ngày và không ai ra đường để biểu thị thái độ bất hợp tác với địch.
Từ đó, hàng năm, cứ vào dịp 27/7, Nhân dân trong toàn quốc đã sôi nổi tổ chức các hoạt động quyên góp giúp đỡ và chăm sóc thương binh và gia đình liệt sĩ và trở thành một ngày rất thiêng liêng, phản ánh ý chí quyết giành độc lập tự do và tôn trọng quý mến đối với những người đã vì độc lập, tự do của tổ quốc mà hy sinh xương máu.
Từ năm 1955, Đảng và Nhà nước ta quyết định đổi Ngày Thương binh toàn quốc thành ngày “Thương binh - Liệt sĩ” để thể hiện đầy đủ hơn tình cảm của Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta đối với tất cả những người đã hy sinh xương máu của mình cho Tổ quốc.
Hàng năm, cứ đến ngày 27/7 Nhân dân trong cả nước lại sôi nổi tổ chức kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ và coi đây là sự kiện chính trị quan trọng có ý nghĩa chính trị rất sâu sắc. 79 năm qua, cứ mỗi năm trôi qua, công tác Thương binh - Liệt sĩ lại có bước phát triển mới, tạo điều kiện giải quyết chu đáo hơn, đạt kết quả lớn hơn trong chính sách chế độ cũng như trong cuộc vận động toàn dân chăm sóc thương binh và gia đình liệt sĩ. Kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, là dịp để mỗi chúng ta phải luôn ghi nhớ và bằng tình cảm sâu sắc, việc làm thiết thực, tích cực tham gia và thực hiện tốt hơn nữa công tác chăm sóc thương binh, gia đình liệt sĩ và những người có công với nước ./.
