Trong bối cảnh yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ngày càng cao, việc phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong giám sát và phản biện xã hội không chỉ là nhiệm vụ chính trị thường xuyên mà còn là một trong những giải pháp quan trọng nhằm củng cố niềm tin của Nhân dân, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Ảnh: Đoàn giám sát công tác bầu cử làm việc với xã An Qui.
Theo đó, ngày 16/01/2026, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Vĩnh Long đã ban hành Công văn số 289/MTTQ-BTT về việc xây dựng kế hoạch giám sát, phản biện xã hội năm 2026. Công văn là căn cứ để định hướng, hướng dẫn Ủy ban MTTQ Việt Nam các xã, phường chủ động phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội cùng cấp xây dựng kế hoạch giám sát, phản biện xã hội bảo đảm đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với tình hình thực tế địa phương. Qua đó, tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội, phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam trong tham gia xây dựng Đảng, chính quyền ở cơ sở.Công văn được xây dựng trên nền tảng các quy định quan trọng như Quyết định số 217-QĐ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết liên tịch số 403/2017 và đặc biệt là Thông tri số 40/TTr-MTTW-BTT ngày 26/3/2024 của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam – văn bản có ý nghĩa quan trọng trong việc hướng dẫn tổ chức, hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng. Qua đó, hành lang pháp lý cho hoạt động giám sát ở cơ sở ngày càng được hoàn thiện, đồng bộ hơn cả về tổ chức và phương thức thực hiện.
Theo định hướng của tỉnh, Ủy ban MTTQ Việt Nam các xã, phường được yêu cầu chủ động phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội cùng cấp xây dựng kế hoạch giám sát, phản biện xã hội năm 2026 bảo đảm tính đồng bộ, sát thực tiễn. Nội dung giám sát phải được lựa chọn có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những vấn đề Nhân dân quan tâm, gắn với quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; đồng thời tránh trùng lắp về đối tượng, nội dung giữa các chủ thể thực hiện. Mỗi địa phương thực hiện ít nhất 02 nội dung giám sát trong năm – yêu cầu không chỉ mang tính định lượng mà còn hướng đến nâng cao chất lượng, hiệu quả thực chất.
Một điểm nhấn quan trọng trong năm 2026 là việc gắn công tác giám sát, phản biện xã hội với hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng – những thiết chế thể hiện trực tiếp quyền làm chủ của Nhân dân ở cơ sở. Theo quy định tại Thông tri số 40/TTr-MTTW-BTT và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022, các Ban này không chỉ thực hiện chức năng giám sát mà còn tham gia phát hiện, kiến nghị và theo dõi việc giải quyết các vấn đề liên quan đến quyền, lợi ích của Nhân dân, góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch trong quản lý nhà nước.
Bên cạnh đó, vấn đề bảo đảm nguồn lực cho hoạt động giám sát cũng được đặt ra rõ nét hơn. Theo Công văn số 2397/STC ngày 27/3/2026 của Sở Tài chính tỉnh Vĩnh Long, việc bố trí kinh phí hỗ trợ giám sát đầu tư của cộng đồng được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 19/2026/NĐ-CP của Chính phủ. Cụ thể, kinh phí này được cân đối trong dự toán chi của Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã, do ngân sách cấp xã bảo đảm và phải đạt mức tối thiểu 40 triệu đồng/năm/xã, phù hợp với kế hoạch giám sát do Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định. Đồng thời, đối với Ban Thanh tra nhân dân, tỉnh đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách về mức hỗ trợ kinh phí hoạt động, từng bước tháo gỡ “nút thắt” về nguồn lực cho hoạt động giám sát ở cơ sở.
Có thể thấy, với việc đồng bộ cả ba yếu tố: định hướng nội dung – kiện toàn tổ chức – bảo đảm nguồn lực, công tác giám sát, phản biện xã hội tại Vĩnh Long trong năm 2026 đang có những điều kiện thuận lợi để chuyển biến rõ nét về chất lượng.
Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai, vẫn còn một số vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn:
Thứ nhất, việc lựa chọn nội dung giám sát ở một số nơi còn dàn trải, chưa thật sự “trúng và đúng”, chưa tập trung vào các vấn đề bức xúc, nổi cộm, có tác động trực tiếp đến đời sống Nhân dân.
Thứ hai, sự phối hợp giữa MTTQ với các tổ chức chính trị - xã hội và chính quyền cùng cấp có lúc, có nơi chưa chặt chẽ; vẫn còn tình trạng trùng lắp nội dung hoặc né tránh những lĩnh vực khó, nhạy cảm.
Thứ ba, vai trò của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng ở một số địa phương chưa được phát huy đầy đủ; năng lực, điều kiện hoạt động còn hạn chế, trong khi đây là lực lượng nòng cốt trong giám sát ở cơ sở.
Thứ tư, việc triển khai cơ chế tài chính dù đã có quy định nhưng trong thực tế có thể phát sinh lúng túng; nguy cơ bố trí kinh phí mang tính hình thức, chưa gắn với hiệu quả hoạt động là vấn đề cần được quan tâm.
Từ những vấn đề trên, để nâng cao hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội trong thời gian tới, thiết nghĩ, cần tập trung một số giải pháp trọng tâm:
Một là, đổi mới mạnh mẽ tư duy lựa chọn nội dung giám sát, ưu tiên các vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của Nhân dân; kiên quyết khắc phục tình trạng giám sát hình thức.
Hai là, tăng cường cơ chế phối hợp, phân công rõ ràng giữa MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội; bảo đảm không trùng lắp nhưng cũng không bỏ trống lĩnh vực, nhất là các vấn đề nhạy cảm, dễ phát sinh khiếu nại, tố cáo.
Ba là, phát huy thực chất vai trò của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng; quan tâm kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực và tạo điều kiện để các Ban tham gia sâu hơn vào quá trình giám sát và theo dõi sau giám sát.
Bốn là, tổ chức thực hiện nghiêm các quy định về bảo đảm kinh phí theo Nghị định số 19/2026/NĐ-CP; đồng thời gắn việc sử dụng kinh phí với hiệu quả thực chất, tránh dàn trải, hình thức.
Năm là, xây dựng cơ chế theo dõi, đôn đốc và công khai kết quả thực hiện kiến nghị sau giám sát, khắc phục triệt để tình trạng “giám sát xong để đó”, qua đó củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hệ thống chính trị.
Có thể khẳng định, giám sát và phản biện xã hội không chỉ là chức năng, nhiệm vụ của MTTQ Việt Nam mà còn là thước đo quan trọng về mức độ phát huy dân chủ, về chất lượng hoạt động của cả hệ thống chính trị. Nâng cao hiệu quả công tác này chính là góp phần xây dựng Đảng, chính quyền trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh Vĩnh Long trong giai đoạn mới.
